Istorija Kolašina
Kolašin je istorijski crnogorski grad osnovan u 17. vijeku od strane osmanskih Turaka, poznat po svojoj burnoj prošlosti koja uključuje 23 promjene kontrole i značajne uloge u oslobodilačkim borbama, posebno tokom 19. i 20. vijeka.
Porijeklo i rana istorija
Istorija Kolašina počinje njegovim osnivanjem od strane Turaka u 17. vijeku, koji su vladali ovim područjem i ostavili očuvan dio turskog grada koji svjedoči o njihovoj prisutnosti. Ime grada potiče od titule “kolazi,” što znači niži rang nadzornika ili poručnika. Tokom tri vijeka, istorija Kolašina odražava onu mnogih crnogorskih gradova, često prelazeći od okupatora do oslobodioca. Zaista, ovaj mali grad je 23 puta mijenjao vlasnika, suočavajući se sa uništenjem i čekajući konačno oslobođenje u ruševinama. Plemena iz Rovaca i Morače odigrala su posebnu ulogu u njegovom stvaranju, opstanku i oslobodilačkim borbama, posebno tokom 17. i 18. vijeka.
Prvi put spomenut kao naseljeno mjesto 1565. godine u sultanovoj deklaraciji, Kolašin je započeo kao turska stražarska kula zadužena za prikupljanje poreza i zaštitu karavanskog puta između Podgorice i Bijelog Polja. Štaviše, bavio se pobunama plemena kao što su Morača i Rovci. Kao rezultat toga, do 19. i ranog 20. vijeka, mnogi građani su se iselili zbog teškog života i stalnih oslobodilačkih borbi. Od 1863. godine, bio je dio novopazarskog sandžaka, iako je njegov status kao pograničnog grada unutar Osmanskog carstva ostao problematičan, s čestim crnogorskim napadima koji su često uzrokovali štetu.
Razvoj u 19. vijeku i oslobođenje
Tokom istočne krize, Kolašin je formalno postao crnogorski 1878. godine, ali je predaja odgođena. Dana 9. oktobra 1878. godine, zvanično je predat knezu Nikoli Petroviću. Međutim, dio područja prema Mojkovcu ostao je pod turskom kontrolom, zadržavajući Kolašin kao pogranični grad s trajnim sukobima. Crnogorske vlasti su radile na jačanju uticaja uključivanjem lokalnog stanovništva u državne poslove, ali netrpeljivost je opstajala, što je dovelo do talasa iseljavanja muslimanskih građana na sjever. Godine 1886, crnogorska vojska je napredovala na sjever, zauzevši Polja i pomjerivši granicu do rijeke Tare.
Neki izvori sugerišu da se područje zvalo Kolašinovići, dajući gradu ime. Njegov strateški položaj učinio ga je vrijednim za Osmansko, Austro-Ugarsko i Crnogorsko carstvo. Plemena kao što su Drobnjaci i Uskoci doprinijela su oslobodilačkim borbama krajem 19. vijeka, obogativši istoriju Kolašina pričama o otpornosti i borbi.
20. vijek i Drugi svjetski rat
Kolašin je ušao u 20. vijek nerazvijen, kao i mnogi gradovi u ovom području. Austro-Ugarsko carstvo ga je okupiralo od 1916. do 1918. godine. Nakon oslobođenja 1918. godine, uslijedile su decenije relativnog mira, iako je grad vidio malo napretka. Pojavile su se političke borbe, s komunističkim partijama koje su osvojile najviše glasova na izborima 1920. godine. Organizovane akcije Komunističke partije Jugoslavije započele su 1920-ih, dovodeći do sukoba sa državnim režimom do 1935. godine. Godine 1936, lokalni komunisti poput Veljka Vlahovića i Mijata Maskovića otišli su u Španiju da pomognu u građanskom ratu.
Kada je vijest o Maskovićevoj smrti stigla u Kolašin, komemoracije su se pretvorile u antirežimske demonstracije. U avgustu 1939. godine, okupljanje mladih na Ganovaci blizu Biogradskog jezera privuklo je 2.000 ljudi, izdajući poziv za jedinstvo protiv fašizma. Tokom Drugog svjetskog rata, Kolašin je odigrao ključnu ulogu u oslobodilačkoj borbi. Od prvih dana, stotine su uzele oružje, formirajući redovne trupe koje su se borile tokom cijelog rata. Mnogi ugledni građani su poginuli, uključujući narodne heroje poput Baje Sekulića i Vukmana Kruščića. Bombardovan, ali otporan, Kolašin je oslobođen 29. decembra 1944. godine, pojavivši se kao sjajan primjer antifašističke borbe.
Poslije rata, Kolašin je čuvao legende poput one o italijanskom vojniku Mariju Rivi, koji se pridružio jugoslovenskoj oslobodilačkoj vojsci 1943. godine i poginuo boreći se protiv Nijemaca. Njegova priča inspirisala je film “Bitka na Neretvi,” a lokalno stanovništvo još uvijek poštuje njegovo sjećanje, dodajući jedinstveno poglavlje u istoriju Kolašina.
Poslijeratni razvoj i moderno doba
Prije Drugog svjetskog rata, većina građana se bavila trgovinom i malim zanatima, s nekoliko industrijskih objekata poput pilana i termoelektrane. Nakon rata, brzi razvoj transformisao je Kolašin, s elektrifikacijom, vodovodom i obrazovanjem pretvarajući ga u moderan evropski grad. Bogat prirodnim resursima, imao je dobre preduslove za rast. Posljednjih decenija, Kolašin se fokusirao na turizam, koristeći svoje prirodne ljepote i netaknutu prirodu. Danas, ostaje prometna crnogorska destinacija, privlačeći posjetioce željne da istraže njegovu baštinu i pejzaže.
Legenda o Kolašinu
Skriven od pogleda, u zadivljujućoj atmosferi, Biogradsko jezero i ljubitelji prirode dijele legende o ovom misterioznom brdu. Prema jednoj, vile su se okupljale na gumnu, izvodeći plesove koji su opijali živući svijet. Neki kažu da se njihov smijeh još uvijek može čuti u zoru. Druga priča govori o dva brata koji su se borili oko udjela u kukuruzu, što je dovelo do prokletstva koje je formiralo jezero. Pored toga, manastir Morača okružen je legendom, izgrađen od žutog kamena prenošenog iz ruke u ruku iz Tušina, dodajući mistične slojeve u istoriju Kolašina.